MehmetŞahin.Org

LOJİSTİĞİN ÖNEMİ VE BİR LOJİSTİK FİRMASININ İNCELENMESİ

LOJİSTİĞİN ÖNEMİ VE BİR LOJİSTİK FİRMASININ İNCELENMESİ

Gökçe TAŞ
(23699084304)
Seminer Çalışması

Danışman
Prof. Dr. Mehmet ŞAHİN

ESKİŞEHİR, Nisan 2010

ÖNSÖZ

Günümüz rekabet ortamında müşteri odaklı olmak, işletmelerin en önemli amaçlarından
birisi olmuştur. Bu amaç etrafında üretimde ve tüketimde dikkat çeken araçlar maliyet,
kalite, zaman ve hızdır. İşte lojistik bu amaç ve araçları bir noktada birleştirerek,
işletmeler ile müşterileri arasında ulaşımı ve iletişimi sağlamaktadır.
Lojistik, müşterilerin ihtiyaçlarını karşılamak üzere hammaddenin başlangıç
noktasından, ürünün tüketildiği son noktaya kadar olan tedarik zinciri içindeki
malzemelerin, servis hizmetlerinin ve bilgi akışının etkin ve verimli bir şekilde iki yöne
doğru hareketinin ve depolanmasının, planlanması, uygulanması ve kontrol edilmesidir.
Lojistiğin Türkiye’de son yıllarda hızlı bir biçimde gelişme gösterdiği görülmektedir.
Lojistik sektörünün son 10 yılda gelişmesi birçok kişinin bu sektörde istihdamını
sağlamıştır. Bu sayede kaynaklarımıza yeni bir gelir kalemi yaratılmış, hem yerel hem
de küresel taşımacılık gelişmiştir. Bu nedenle de lojistiğin artan önemi dikkat
çekmektedir.
Yapılan bu çalışmada ise yukarıda kısaca bahsettiğimiz konulara açıklık getirebilmek ve
önemini kavrayabilmek amacıyla “lojistiğin önemi” üzerinde durulacak ve konu
uygulama ile bağdaşlaştırılacaktır. Son olarak ise sonuç bölümü ile çalışma
tamamlanacaktır.
2
ÖNSÖZ…………………………………………………………………………………..2
İÇİNDEKİLER…………………………………………………………………………..3
GİRİŞ……………………………………………………………….................................4
BİRİNCİ BÖLÜM
LOJİSTİK KAVRAMI
1. LOJİSTİK KAVRAMI……………………………………………………………..…5
1.1. Lojistik Kavramının Tanımı ve Kapsamı……………………………................5
1.2. Lojistiğin Temel Amaçları……………………………………………………...7
1.3. Lojistiğin Temel İlkeleri………………………………………………………..8
1.4. Lojistiğin Temel Faaliyet Alanları.………………………………………….....9
İKİNCİ BÖLÜM
LOJİSTİĞİN ÖNEMİ
2.1. LOJİSTİĞİN ÖNEMİ………………………………………………………….…..13
2.1.1. Lojistik Faaliyetlerin Ekonomideki Yeri ve Önemi………………………...13
2.1.2. Lojistik Faaliyetlerin Firmalardaki Yeri ve Önemi………………………....14
2.1.2.1. Pazarlama Lojistiği……………………………………………...….16
2.1.2.2.Değer Eklemede Lojistiğin Önemi…………………….....................18
2.2. KÜRESEL REKABETTE LOJİSTİĞİN GELİŞİMİ VE ÖNEMİ……………..….19
2.2.1. Bilgi Teknolojilerindeki Gelişmeler ve Lojistiğe Etkileri……………..……19
2.2.2. Kültürel Değişmeler ve Lojistiğe Etkileri…………………………………..22
2.2.3. Lojistik Üsler…………………………………………………………..……23
2.2.4. Lojistiğe İlişkin Trendler…………………………………………………....24
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
UYGULAMA
3. LOJİSTİK FİRMASI İNCELEMESİ…………….………………………………….26
SONUDž…………………………………………………………………………...….30
KAYNAKÇA…………………………………………………………………………..32
3
GİRİŞ
İçinde bulunduğumuz çağın en önemli özelliklerinden biri bilgi ve iletişim
teknolojilerinde kaydedilen çok hızlı gelişmelerdir. Bu gelişmeler küreselleşme
sürecinin altyapısını hazırlayan en önemli faktörlerdendir. Günümüzde dünyanın çeşitli
yerlerindeki milyonlarca birey ve kurum çok etkin ve hızlı iletişim olanakları ve
özellikle internet olanakları sayesinde milyonlarca birey ve kuruma ulaşarak; çeşitli
işlemler, mal, hizmet ve bilgi alışverişi yapabilmektedir. Bu yoğun ve dinamik bilgi ve
iletişim ortamı, küreselleşme sürecinde yepyeni bir ekonomik yapının da hızla
gelişmesine neden olmuştur.
Globalleşmenin bir sonucu olarak dünya giderek küçülmekte, buna uygun olarak da
sermaye ve malların akışı da sınır tanımamaktadır. Örneğin bir otomobil üretiminde
parçalar bir ülkeden gelmekte, montaj iş gücü ucuz başka bir ülkede gerçekleştirilmekte,
dünyanın her yerindeki ülkelere ulaştırılmakta ve nihai tüketicinin kullanımına
sunulmaktadır.
Küreselleşmenin sunduğu bu yeni ekonomik yapı içinde özellikle toplam maliyetlerin
minimize edilmeye çalışılması konusu tedarik zinciri yönetimine bağlı olarak lojistik
hizmetlerin ve dolayısı ile lojistik hizmet sunan şirketlerin önem kazanmasına neden
olmuştur. 21. Yüzyılda en önemli gelişmelerin gözleneceği üç konunun, bilgi ve iletişim
teknolojileri; mikro biyoloji ve gen teknolojileri; lojistik ve tedarik zinciri yönetimi
olduğu sıkça vurgulanmaktadır.
4
BİRİNCİ BÖLÜM: LOJİSTİK KAVRAMI
1. LOJİSTİK KAVRAMI
Lojistik kavramının ticari alanda kullanımı oldukça yeni bir olgudur. Askeri literatürde
çok eski bir geçmişe sahip olan lojistik kavramı, iş literatürüne yakın bir zamanda
girmiş ve bu kavramın getirdiği anlayış, oldukça hızlı bir şekilde yayılmaya başlamıştır.
Eskiden var olan salt nakliyenin yerine, günümüzün gerektirdiği hizmetleri
sağlayabilmek için faaliyet, kapsam ve konu alanları geliştirilmiş bir şekilde hizmet
anlayışı ortaya çıkmıştır.
1.1. Lojistik Kavramının Tanımı ve Kapsamı
Günümüzde iş hayatını şekillendiren birçok gelişmeden söz edilebilmektedir. Söz
konusu bu gelişmeler ve yaşanan hızlı değişim işletmelerin akışkan ve çevik olmalarını
gerektirmektedir.1 Özellikle, müşteri istek ve beklentilerinin maksimum fayda yaratacak
şekilde karşılanması temel faktör durumundadır. Bu faktörün gerçekleştirilmesinde rol
oynayan ana elemanlardan bir tanesi de lojistiktir. Lojistiğe ilişkin çeşitli tanımlamalar
yapılmıştır. Genel anlamda lojistik; müşteri beklentilerinin karşılanması için malların,
hizmetlerin ve bilgilerin, çıkış noktalarından tüketim noktalarına doğru fiziksel akışının
planlanması, yürütülmesi ve kontrolü faaliyetlerini kapsayan süreçlerden oluşan bir
sistemdir. Kısaca doğru ürünün, doğru müşteriye, doğru yer ve zamanda sağlanmasına
olanak veren faaliyetlerdir.2 Bazı araştırmacılar lojistik kavramı yerine fiziksel dağıtım
kavramını kullanmaktadır. Bu iki kavram, kritik noktalarda birbirlerinden farklılık
göstermektedir. Lojistik, materyal sağlanması işleminden, müşteri memnuniyetine kadar
tüm süreçleri kapsamaktadır. Diğer taraftan fiziksel dağıtım, sadece son ürünlerin
dağıtımı ile ilgilidir. Oysa lojistik yönetimi; materyal yönetimi, fiziksel yaşam eğrisi ve
fiziksel dağıtımın bileşiminden oluşmaktadır.3
1 İbrahim Kavrakoğlu, Hızlı Gelişme ve Kriz Yönetimi İçin Bir Sinerjik Yönetim, Kalder Yayınları,
Rekabetçi Yönetim Dizisi, İstanbul, 1994, s.7.
2 Philip Kotler, Gary Armstrong, Principles of Marketing, International Edition, Tenth Edition, Pearson,
Prentice Hall., USA, 2004, p:419.
3 Bülent Sezen, M. Şahin Gök, Logistics Management and Just-In-Time Manufacturing Systems,
International Logistics Congress 2004, Conference Prooceedings Vol: II, Dokuz Eylül Pub., ILC İzmir,
5
Lojistik; askerlik mesleğinin savaşta veya askeri harekâtta, yol, haberleşme, sağlık,
yiyecek, içecek ve silah sağlama gibi çok yönlü hizmetleri rasyonel, etkili, verimli ve
hızlı bir şekilde planlanması ve uygulanması sürecidir.4 İşletme lojistiği ise; hammadde,
yedek parça ve bitmiş ürünlerin satıcılardan alıcılara doğru hareket ettirilmesiyle ilgili
strateji, taktik ve faaliyetlerin planlanıp uygulanmasıdır.5
Şekil 1. İşletme Lojistiğinin Kapsamı
Kaynak: Ömer Baybars Tek, Pazarlama İlkeleri: Global Yönetimsel Yaklaşım Türkiye
Uygulamaları, Beta, 8. Baskı, Ocak, 1999, İstanbul, s. 643.
Yukarıda şekil 1.’de görüldüğü gibi, işletme lojistiğinin kapsamı materyal yönetimi ve
fiziksel dağıtım yönetimi olarak iki yönlüdür. Materyal yönetimi, üretimde kullanılacak
olan materyallerin, hammadde, yardımcı madde, parça vb. tedarik kaynaklarından
üretim noktalarına getirilmesi ve yükleme noktalarına teslimidir. Başka bir ifadeyle;
materyallerin süreç içinde istenilen yere, istenilen zamanda ve miktarda ulaştırılması,
paketlenmesi ve depolanması ile ilgili iken, fiziksel dağıtım yönetimi ise, bitmiş
December 2-3, 2004, p:719.
4 İsmail Parlatır, Nevzat Gözaydın, Hamza Zülfikar, vd., Türkçe Sözlük, AKDTYK, Türk Dil Kurumu
Basım Evi, 9. Baskı, Ankara, 1998, s.1470.
5 Ömer Baybars Tek, Pazarlama İlkeleri: Global Yönetimsel Yaklaşım Türkiye Uygulamaları, Beta, 8.
Baskı, Ocak, 1999, İstanbul, s. 642.
6
ürünlerin üretim noktalarından son kullanıcılara sevk edilmesi ile ilgili faaliyetleri
kapsamaktadır.6
1.2. Lojistiğin Temel Amaçları
Lojistiğin tarih içerisindeki gelişimi, her yeni oluşum gibi zorunluluklardan
kaynaklanmıştır. Son yıllarda üretim alanında yaşanan gelişmeler ve buna bağlı olarak
ortaya çıkan problemler nedeniyle yükselen maliyetlerin düşürülmesi ve pazarlamadaki
yeni yaklaşımlar ışığı altında firmalar yeni arayışlara yönelmiştir.
Lojistik sektöründe yaşanan bu gelişmelere bağlı olarak lojistiğin temel amaçları
geçmişe göre farklılık göstermeye başlamıştır. Yönetim sistemlerindeki gelişmeler
lojistiği ön plana itmiş, bunun bir sonucu olarak lojistiğe olan ilgi hızlı bir şekilde
artmıştır. Bu ilginin uzantısı olarak bu alanda da büyük gelişmeler sağlanmaya devam
etmektedir.7 Lojistik sektöründeki gelişmeleri hızlandıran etkenler:
· Üretimde Çeşitlilik: Mamul çeşitliliğindeki artış imalatçının daha çok mamulün
üretim, dağıtım ve stoklanmasını sağlama zorunluluğunu getirmektedir. Bu da
daha yüksek tedarik ve envanter masraflarını beraberinde getirmektedir.
· Artan Nakliye (Taşıma) Ücretleri: Taşıma sistemleri arasındaki rekabetten
dolayı belli bir fiyat tarifesinin uygulanması zorlaşmaktadır. Bunun sonucu
olarak fabrika konumlarına göre satıcıların pazar alanları giderek daralarak bir
pazarlama bölgesinden beslenen coğrafi pazarların azalmasına ve aynı pazara
hizmet verenler arasındaki satış oranlarının değişmesine neden olmaktadır.
· Kanuni Hükümler: Taşıma maliyetlerinde avantaj sağlayan sübvansiyonların
kaldırılması ve son olarak üretim planlama, mamul miktar ve çeşidinin artması
seri üretim için tasarlanmış olan üretim hatlarının verimliliğini azaltmaktadır.
6 M. Hulusi Demir, Şevkinaz Gümüşoğlu, Üretim Yönetimi (İşlemler Yönetimi), Beta, 6. Baskı,
İstanbul, 2003, s. 281.
7 Osman Z. Orhan, Dünyada ve Türkiye’de Lojistik Sektörünün Gelişimi, Marmara Üniversitesi
İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, İstanbul Ticaret Odası Yayınları, İstanbul, 2003, s. 26.
7
Sayılan bu etkenlerden yola çıkıldığında lojistik faaliyetlerin amaçları:
1. Teslimat yani nakliye sürelerinin kısalması; nakliye süresinin minimum düzeyde
olması için uygun ulaşım yolunu seçmek.
2. En az stok; maliyetleri en aza indirebilmek için sıfır stok ile çalışmak bunun için
de just in time (JIT) gibi faaliyetlerin ihtiyaç duyulduğu ya da talep edildiği anda
gerçekleştirilmesi temeline dayanan stok kontrol sistemlerinin belirlenmesi
gerekmektedir.
3. En az maliyet; lojistikte temel amaç asgari maliyetle kaliteli hizmet anlayışı
sürdürmek olduğu için maliyet kalemlerinin gözden geçirilmesi gerekmektedir.
4. Verimlilik; maliyetleri en aza indirebilmek için maksimum verimliliğin
sağlanması.
5. Kalite (hasarsızlık, performans); müşteri memnuniyetinden ödün vermemek ve
rekabette ayakta kalabilmek için kaliteli hizmet anlayışı.
6. İzlenebilirlik (yük ve araç takibi); yüklerin ve araçların 7 gün 24 saat hem
lojistik firması hem de müşterinin takip edebilmesi için GPRS gibi sistemlerin
kullanılması.
7. Sürdürebilirlik (yedek parça, ambalaj malzemesi ve çevresel duyarlılık…)
şeklinde sıralanabilir.
1.3. Lojistiğin Temel İlkeleri
Temel lojistik ilkeleri, lojistik faaliyetlerin planlanması ve harekete geçirilmesi için
rehber olarak kullanılan değerlerdir. Lojistik sektöründe nakliyenin sorunsuz
gerçekleştirilebilmesi, lojistik faaliyetlerin belli standartta sürdürülebilmesine bağlıdır.
Temel lojistik ilkeleri aşağıda ayrıntılı olarak incelenmektedir.8 Bunlar:
Standartlık: Lojistik hizmetlerinin sağlanmasında malzeme, hizmet ve kullanılan
yöntemlerin uluslararası standartlarda olması önemlidir. Özellikle demiryolları,
konteynırlar, bilişim sistemleri gibi temel lojistik unsurlarında belirli standartlara
ulaşılması, globalleşmenin sürecinde lojistik faaliyetler için büyük önem taşımaktadır.
8 Emine Koban, Hilal Yıldırım Keser, Dış Ticarette Lojistik, Ekin Yayınevi, 2007, s. 44.
8
Yeterlilik: Lojistik faaliyetlerde yeterli desteğin sağlanması işletme içi koordinasyonda
önem arz etmektedir. İşletme içinde lojistik kaynakların yeterlilik seviyesinde olması
maliyet açısından avantaj sağlamaktadır. İşletmede fazla stok bulundurmak yerine
hammaddenin sürdürülebilir anlamda karşılanması yeterlilik anlamında örnek teşkil
etmektedir.
Ekonomik Olma: Ekonomide ana mantık en az masrafla ve en etkin maliyet sistemiyle
lojistik desteğin sağlanmasıdır. Kaynakların ihtiyaçların tamamını karşılamada yetersiz
kaldığı durumda, ihtiyaç duyulan malın tahsis edilmesinde ekonomik olma faktörü
gerek maliyet gerekse zaman açısından önem taşımaktadır.
Esneklik: Lojistikte teşkilat ve usullerin değişen koşullardan, amaçlardan ve
kavramlardan olumsuz etkilenmek yerine onlara uyum sağlayabilecek bir yapı
içerisinde olması gerekliliğidir.
Sadelik: Karmaşık yapılanmaların yerine en başta planlama olmak üzere lojistiğin tüm
alanlarında sadelik esas alınmalıdır. Sadelik süreçlerin etkin bir şekilde işlemesi için
önemlidir. Sadeliğin sağlanması etkin kaynak kullanımını olanaklı kılar.
İzlenebilirlik: Günümüzde elektronik imkanlarla bilgi işlem teknolojisi kullanılarak
tüm operasyonlar izlenebilmekte olup sorunların önceden ya da erken farkına varıp
giderilmesinde izlenebilirlik prensibi etkin rol oynar.
Koordinasyon: Lojistik desteğin etkin bir şekilde sağlanması için en önemli süreçtir.
Lojistik sürecinin etkin bir şekilde işlemesi için planlamacılar ve müşteriler arasında
koordinasyon olmalıdır.
1.4. Lojistiğin Temel Faaliyet Alanları
Lojistik yönetiminde iş süreci aşağıda detaylı bir şekil ile gösterilmektedir. Lojistik
firması üretimin ilk aşaması olan hammadde tedarik süreci ile lojistik yönetimine
9
başlamakta, temin edilen hammaddelerin nakliye edilip depolanması, üretime
götürülmesi, mamule dönüşen çıktıların ambalajlanarak tedarikçilere sevkiyatına kadar
olan süreci mümkün olduğunca sorunsuz bir şekilde yürütmektedir.9
Lojistik firması şekilde de gösterildiği gibi firmanın üretim aşamasından mamulün
dağıtım aşamasına hatta nakliyeye kadar olan süreçte depolanmasına kadar olan süreci
lojistik yönetimi ile planlamakta bu sayede firma sadece üretime ve pazarlamaya
yoğunlaşabilmektedir.
Lojistiğe ilişkin temel faaliyet alanları aşağıdaki gibidir.10 Bunlar:
1. Nakliye
2. Depolama
3. Envanter yönetimi
4. Sipariş işleme
5. Ambalajlama
6. Satın alma
7. Enformasyon yönetimi, bilgi iletimidir.
9 John J. Coyle, Edward J. Bardi, C. John Langley, Management of Business Logistics, South-Western
College Publishing, 1992, s. 22.
10 Birdoğan Baki, Lojistik Yönetimi ve Lojistik Sektör Analizi, Lega Kitabevi, Trabzon, 2004, s. 22.
10
Şekil 2. Lojistik Süreci
Kaynak: Mehmet Tanyaş, Türkiye Lojistik Sektörü için Strateji ve Çözüm Önerileri, 2005.
Nakliye; lojistik faaliyetlerin ana konusunu oluşturmaktadır. Nakliye, müşteri
ihtiyaçlarının giderilmesi amacı ile üretilen malların ihtiyaç duyulan bölge ve
merkezlere zamanında ulaştırılmasıdır. Burada amaç sadece malın bir noktadan diğerine
taşınması değil, bu işlemin en doğru şekilde, en hızlı, en güvenli ve en ekonomik
yöntem ile gerçekleştirilerek uluslararası iktisadi ve sosyal gelişmede lokomatif güç
olma niteliğinin yerine getirilmesidir.
Depolama; ürünlerin hammadde aşamasından üretim ortamına oradan da tüketim
merkezlerine dağıtımına kadar olan tüm faaliyetler için malzemelerin bekletilmesi
olarak tanımlanmaktadır. Depolamanın yapıldığı münferit bina veya barakalara ambar
denir. Depolamanın etkin biçimde yapılması önemlidir. Bunun nedeni operasyonel
depolama kararlarının lojistik performansın değerlendirilmesinde kullanılmasıdır.
11
Envanter yönetimi; bir işletmede lojistik faaliyetlerin etkin yürütülmesinde stok
takibini üstlenmektedir. Envanterin maliyetler üzerine olan etkisi dikkate alındığında;
konu lojistik içerisinde de önemli iş süreçlerinden biri olarak görülmektedir.11 Envanter
yönetimi özellikle depolamada ön plana çıkmakta olup malların üretimi ve nakliyesi
sırasında işletmeye sayısal veri sağlamaktadır. Envanter yönetimi, işletmenin yakın
gelecekte ihtiyaç duyabileceği talebi tahmin etmede oldukça önem arz etmektedir.
Ambalajlama; tüm lojistik zincir boyunca çok önem taşıyan ambalajlama faaliyeti
fiziki koruma sağlanmasının yanı sıra başka fonksiyonlara da sahiptir. Çevre konusunun
gündeme gelmesiyle çevre dostu malzemeden üretilmesi zorunluluğu olan ambalajın en
az raf ömrü kadar fiziki koruma sağlaması ayrıca içinde bulunan malzeme hakkında
kullanım ömrü, taşıma şekli, ücreti gibi bilgileri açıklayıcı referansları taşıması
gerekmektedir.
Satın alma; firmanın hammadde, bileşen, parça gibi üretim sürecinde kullanılan tüm
malzemelerle, ekipman makine ve teçhizat gibi girdilerin satın alınarak temin
edilmesidir. Ayrıca satın alma kapsamı ve hedeflerinin belirlenmesi, satın alma yapısı
ve organizasyonunun oluşturulması, satın alma değişkenleri olan nitelik, nicelik, zaman,
fiyat, kaynak, satın alma yönetimi uygulamaları, satın alma sistemleri ve bunların
kontrol işlemlerini yürütme faaliyetlerini de içermektedir.
Enformasyon yönetimi; bilgi iletimi; işletme içinde ve dışında ihtiyaç duyulan bilginin
doğru kaynaklardan hızlı ve ucuz sağlanması sürecidir. Bir şirketin değer zinciri ve
tedarikçileri ile müşterileri arasında bilginin kolay yolla paylaşılması, alınan kararların
kısa sürede uygulanmaya konmasını sağlayacak sistemler kurması, dünün daha iyi
raporlanmasını, bugünün daha kolay ve iyi yönetilmesini sağlayan yönetim sürecidir.
11 İTO, İstanbul Ticaret Odası, Türkiye Lojistik Sektörü Alt Yapı Analizi, İstanbul, Entegre
Matbaacılık, 2006, s.16.
12
İKİNCİ BÖLÜM: LOJİSTİĞİN ÖNEMİ
2.1. LOJİSTİĞİN ÖNEMİ
Modern yönetim uygulama ve yaklaşımlarında yaşanan ilerlemeler müşteri odaklı
felsefe temelinde organize edilmektedir. Özellikle, yerine getirilen süreçlerde değer
ekleyen süreçlerin geliştirilmeleri, değer eklemeyen süreçlerinde elimine yoluna
gidilerek değer analizleri çalışmalarına da ağırlık verilmektedir. Bu açılardan
bakıldığında, lojistik faaliyetlerin işletme faaliyetlerine değer ekleyen nitelikte olduğu
ve bunların öneminin de giderek arttığı görülmektedir. Lojistik, firma hissedarları,
tedarikçileri ve müşteriler açısından değer yaratmaktadır. Lojistikteki değer, yer ve
zaman olarak ifade edilmektedir. Mal ve hizmetler müşterilerin sahipliğinde tüketilmek
istedikleri yer ve zamanda bulunmadıkça değer ifade etmemektedirler. Etkin bir lojistik
yönetimi, değer ekleyen süreçlere katkı sağlamak üzere tedarik zincirindeki her bir
faaliyeti ele almaktadır. Eğer düşük bir değer eklenmesi söz konusu ise; faaliyetin
yapılıp yapılmayacağı sorgulanabilmelidir. Ayrıca; değer, müşterinin ürün veya
hizmetin maliyetinden daha fazlasını ödemeye istekli olması halinde eklenmiş
olmalıdır. Çoğu küresel firma açısından, değer ekleyen süreçler büyük önem arz
etmektedir.12 Lojistik, hem işletmeler hem de ülke ekonomileri açısından büyük önem
taşımaktadır. Aşağıda lojistik faaliyetlerin ekonomi açısından ve işletmeler açısından
önemleri açıklanmaktadır.
2.1.1. Lojistik Faaliyetlerin Ekonomideki Yeri ve Önemi
Lojistik faaliyetler ülke ekonomileri içerisinde, hem iş dünyası ve toplumsal açıdan
yarattıkları katma değerle, hem de sektörel olarak gayri safi milli hasıla içerisindeki
payları ile önemli bir konumdadırlar. Tüketicilerin refahının yükselmesi, mal ve
hizmetlerin artan bir şekilde ulusal ve uluslararası pazarlara yönelmesini sağlamıştır. Bu
yüzyılda, çok sayıda mal ve hizmet ortaya çıkmış ve dünyanın her köşesine satılmış ve
dağıtılmışlardır. Karlı yeni ürün ve hizmetler yanında, artan pazar ihtiyaçlarının
12 Ronald H. Ballou, Business Logistics Management; Planning, Organizing and Controlling The
Supply Chain, Fourth Edition, Prentice Hall. New Jersey, 1999, p. 11.
13
karşılanmaya çalışılması işletmelerin karmaşıklıklarını ve boyutlarını büyütmüştür. Çok
yönlü fabrika faaliyetleri tek yönlü fabrika üretiminin yerini almıştır. Üretim
noktalarından tüketim noktalarına doğru ürünlerin dağıtılması sanayileşmiş ülkelerin
gayri safi milli hasılasının çok önemli bir kısmını oluşturmaktadır. Örnek olarak
ABD’de lojistik, gayri safi milli hasılanın yaklaşık olarak %11’ini oluşturmaktadır.
Görülüyor ki, lojistik faaliyetlerin ülke ekonomilerinde gayri safi milli hasıla içindeki
payları çok önemli boyutlardadır. Bu pay lojistiğe yapılan yatırımlarla daha da
yükselmektedir.
Gayri safi milli hasılanın önemli bir bileşeni olarak lojistik, enflasyon oranı, faiz
oranları, verimlilik, enerji maliyetleri ve ulaşılabilirliği ile ekonominin diğer elemanları
üzerinde etkili bir unsurdur.13 Ayrıca Türkiye’deki GSMH’nin en az %13’lük bölümü
lojistik harcamalardan oluşmaktadır. Uluslararası nakliyeciler derneği verilerine göre
2010 yılında AB pazarında taşınacak eşyaların hacmi %48 ve taşınacak yolcuların
sayısının ise %24 artacağı, ayrıca, Avrupa’da 2000 yılında 470 milyar Euro olan lojistik
pazarının da 2005 yılında 690 milyar Euro’ya ulaşmış olduğu ifade edilmiştir.14
2.1.2. Lojistik Faaliyetlerin Firmalardaki Yeri ve Önemi
Etkili lojistik yönetimi, zaman ve yer faydası ile tüketicilere ürün ve hizmetlerin etkin
bir şekilde hareket etmesini sağlamaya çalışan firma pazarlama çalışmalarının başarısını
yükseltmektedir. Lojistik faaliyetler aşağıdaki şekilde gösterildiği gibi, çevresel
faktörlerden etkilenmektedir ve müşteri memnuniyetini sağlama yönünde firmalara
birçok fayda sağlamaktadır. İşletme yaşamının devam ettirilebilmesi ve uzun dönemli
kârlılığın sağlanabilmesi için müşteri değerinin yaratılması temel hedefler içerisindedir.
13 Douglas M. Lambert, James R. Stock, Strategic Logistics Management, Irwin, Third Edition, USA,
1993, p. 5,6.
14 “Türkiye’nin Parlayan Yıldızı Lojistik”, MFL Yıl:1, Sayı:1, Ocak-Şubat 2004, s. 43.
14
Şekil 3. Bütünleştirilmiş Lojistik Teorisi
Kaynak: John T. Mentzer, Soonhong Min, L. Michelle Bobbitt, “Towards A Unifited Theory
of Logistics”, International Journal of Physical Distribution & Logistics Management, Vol:
34, No: 8, 2004, p. 610.
Aşağıda lojistik faaliyetlerin firmalardaki rolleri, pazarlama fonksiyonu ve değer
ekleme açısından ele alınarak açıklanmaktadır.
15
2.1.2.1. Pazarlama Lojistiği
Lojistik faaliyetler, bir işletmenin toplam verimliliğinde büyük rol oynayan
faaliyetlerdir. Yerel veya uluslararası pazarlarda başarılı olmak, bu pazarlardan pay
almak, aldığı payı sürdürmek ve büyümek isteyen işletmeler faaliyette bulundukları
pazarlara devamlı bir şekilde, tam zamanında ve pazar yönlü olarak mal ve hizmet
sunmak zorundadırlar. Etkinliğin sağlanması büyük oranda lojistik faaliyetlere bağlı
kalmaktadır. Mamul üretimi için gerekli olan materyallerin, zamanında, kaliteli, düşük
maliyetli ve güvenilir bir şekilde satın alınmalarının sağlanması, taşınması,
depolanması, üretim süreçlerine zamanında ve yeterli miktarlarda verilmesi
gerekmektedir. Minimum üretim ve stok maliyetleriyle çalışılması, üretilen ürünlerin ve
yarı mamullerin depolanması, taşınması ve sevkiyatını kolaylaştırabilecek şekilde
depolanması ve stok kontrollerinin etkin bir şekilde yapılması gerekmektedir. Ayrıca,
satış sonrası faaliyetlerin etkinliğinin arttırılması ve buna bağlı olarak da müşteri
memnuniyetinin sağlanması lojistik yönetimin sorumluluğu olarak algılanmaktadır.15
Pazarlama anlayışının odak noktasını tüketici oluşturmaktadır. Çünkü tüketicilerin istek
ve beklentilerinin belirlenmesi ve bütünleştirilmiş pazarlama çabaları ile belirlenen
beklentilerin karşılanması yoluyla kar sağlanması ve uzun süreli ilişkilerin kurulması
hedeflenmektedir.16 Başka bir ifadeyle; “hedef pazarların istek ve ihtiyaçlarının
belirlenmesine bağlı olarak örgütsel amaçların başarılması, ihtiyaçların rakiplerden daha
etkili ve etkin bir şekilde belirlenmesi ve tahmin edilmesi” modern pazarlamanın temel
felsefesidir.
Şirketlerin pazarlama faaliyetlerinin bir parçası olarak lojistik, bütünsel bir anlayışa
dayalı olarak şirkete bir karlılık sağlama ve firma müşterilerini memnun etmede anahtar
bir rol oynamaktadır. Müşteri memnuniyeti; tedarikçiler, aradaki müşteriler ve son
müşterilere maksimum zaman ve yer faydası sağlanmasını kapsamaktadır. Müşteri
servisi sağlayan lojistik faaliyetler, kabul edilebilir bir düzeyde müşteri memnuniyeti
sağlama, birden çok pazarlama yeteneği ile satışların tamamlanması ve üretim etkinliği,
piyasada ayrıcalıklı bir avantaja yol açabilmektedir. Bütünleşik faaliyet, işletme
15 Mustafa Aksu, “İşletmelerin Global Çevre Faktörlerine Uyum Sağlama Sürecinde Lojistik Yönetim”,
Pazarlama Dünyası Dergisi, Mart-Nisan 2002, Yıl.16, Sayı: 2002-02, s.7.
16 Semra Aytuğ, Pazarlama Yönetimi, İlkem Ofset, İzmir, 1997, s.12.
16
sinerjistik sonuçlarının başarılmasında pazarlama faaliyetlerinin (ürün, fiyat,
tutundurma ve dağıtım) koordine edilmesini gerektirmektedir. Doğru bir bütünleşmenin
anahtarı olan pazarlama faaliyetleri ve lojistik faaliyetler içinde ve arasında oluşan
maliyet dengesi toplam maliyet olarak ifade edilmektedir.17 Aşağıdaki şekilde lojistik
yönetim ve pazarlama yönetimi kavramları temelde müşteri yönlü bakış açısı ile ele
alınmıştır.
Şekil 4. Pazarlama/Lojistik Yönetim Kavramı
Kaynak: Douglas M. Lambert, James R. Stock, Strategic Logistics Management, Irwin, Third
Edition, USA, 1993, p. 8.
Perry ve Shao tarafından, üretim ve hizmet çevrelerine yönelik olarak pazar yönlülük ile
örgüt performansı arasında doğrudan bir ilişki olduğu belirtilmektedir. Söz konusu
ilişkiye ilave olarak, pazar yönlülük ve performans arasındaki ilişkide çevresel
faktörlerde önemli rol oynar.18
17 Lambert, Stock, a.g.e. s.7,8.
18 Monica L. Perry, Alan T. Shao, “Market Orientation and Incumbent Performance in Dynamic Market”,
European Journal of Marketing, Vol:36, No:9/10, 2002, p.1140.
17
2.1.2.2. Değer Eklemede Lojistiğin Önemi
Değer yaratma veya değer ekleme rekabet avantajı yaratılmasında tüm organizasyonlar
açısından giderek artan bir öneme sahiptir. Rekabet stratejisinin oluşturulması ve
rekabet gücü yaratılabilmesi farklılaşma ile mümkündür. Başka bir ifadeyle, değer
yaratabilmek, bilinçli ve etkili bir şekilde pazarda farklı etkinlikler kümesi
oluşturulmasını gerektirmektedir.19 Değer eklemede lojistik faaliyetlerin rolü büyüktür.
Örneğin, bir ürüne dört tip fayda eklenebilir. Bunlar; şekil, yer, zaman ve iyeliktir. Şekil
faydası, üretim faaliyetleri, yer ve zaman faydası lojistik faaliyetler ve iyelik faydası
pazarlama faaliyetleri tarafından yaratılabilmektedir. Şekil faydası, hammaddelerin
oluşan talebe yönelik olarak bitirilmiş bir ürün meydana getirilmesi için üretimde veya
üretim süreçlerinde birleştirilmesi sonucunda oluşmaktadır. Ulaştırma yoluyla lojistik,
ürünlerin atıl olarak bulundukları yerlerden, değer veya anlam ifade ettikleri yararlı
olabilecekleri başka yerlere hareketlerini sağlayarak yer faydasını ortaya çıkarmaktadır.
Müşterilerin arzularının tahmin edilmesinde istedikleri yerlerde malların bulunabilirliği
değer olarak görülmektedir. Müşteriler tarafından istenen zamanda, miktarda ve talep
edilen yerlerde malların depolanması ve sonra teslim edilmesi ile zaman faydası
yaratılmaktadır. İyelik faydası tutundurma ağırlıklı pazarlama faaliyetleri aracılığıyla
lojistik tarafından arttırılmaktadır.
İşletmeler, müşterilerinin arzu ettikleri kalite ve miktarda ürünleri ihtiyaçları olduğu
zaman ve yerde, makul bir maliyetle, sürekli bir şekilde sağladıklarında rakipleri
üzerinde pazar payı avantajı elde edebilmektedirler. Ayrıca işletmeler, etkili bir lojistik
zincirin yerine getirilmesinin sonucu olarak, düşük maliyette ürünler, müşteri servisi
veya bunun her ikisini birden sağlamak suretiyle pazarda rekabetsel üstünlük
sağlayabilirler.20
19 Arman Kırım, Mor İneğin Akıllısı, Sistem Yayıncılık, 14. Baskı, İstanbul, 2004, s. 8.
20 Walter J. Pienaar, “Logistics: It’s Origin, Conceptual Evolution And Meaning as a Contemporart
Management Discipline” International Logistics Congress 2004, Conference Prooceeings Vol: I, Dokuz
Eylül Pub., ILC İzmir, December 2-3, 2004, p: 4,5.
18
2.2. KÜRESEL REKABETTE LOJİSTİĞİN GELİŞİMİ VE ÖNEMİ
Küreselleşmenin etkisiyle değişen iş dinamikleri, lojistiğin önemini her geçen gün daha
fazla vurgulamakta olup, bu durum doğru bir lojistik yönetim etkinliğinin en önemli
şartlarından biri olan bilgiye olan gereksinimi de arttırmaktadır. Üreticinin, aracının ve
tüketicinin dünyanın herhangi bir yerinde olduğu ve bilginin elektronik olarak
kolaylıkla üretilebildiği ve iletilebildiği günümüz iş kollarında, bilginin özellikle de
sayısal bilginin önemi vazgeçilmez olmaktadır.
Ekonomide küreselleşme ve bilgi teknolojilerinde yaşanan gelişme ve bu gelişmelerin
yaygın kullanımı yönündeki talep gittikçe artan bir seyir takip etmektedir. Böylece para
bilgiyle eş anlamlı hale gelmiş bulunmaktadır. Bilgi teknolojilerindeki bu hızlı gelişme
yeni iş tanımlarının da ortaya çıkmasına sebep olmuştur. Gittikçe daha hızlı şekilde
küreselleşen dünyada meydana gelen bu değişim, pek tabii olarak lojistik sektöründe de
yeni anlayışların, yapılanmaların ve teknolojik gelişmelerin adapte edilmesine vesile
olmuştur.21
2.2.1. Bilgi Teknolojilerindeki Gelişmeler ve Lojistiğe Etkileri
Ülke ekonomilerinin küreselleşmesinin yanı sıra bilgi teknolojilerinde görülen
gelişimlerin getirdiği yenilik ve bu yeniliklere olan talep gittikçe yükselen bir eğilim
haline gelmektedir. Bu gelişmeler doğal olarak lojistik sektörüne yeni bir soluk
getirmenin yanı sıra yeniden yapılanma aşamasında teknolojik yeniliklerin
kullanılmasına ortam hazırlamıştır.
Bilgi aktarımının tüm dünyada çok yüksek hız ve kapasitede olmasının yanı sıra kolay
ve ucuz erişilebilir bir hizmet olması, lojistik sektöründe hizmet veren işletmelerin
yürüttükleri lojistik faaliyetlerin biçimsel olarak değişmesine olanak sağlamıştır. Zaman
bakımından kısalan bilgi aktarım süresinin hızlanan ulaşım sektörü ile birleşmesi
sonucunda günümüzün lojistik altyapısının oluşmasına da olanak sağlamıştır. Bunun
21 http://www.tpankara.org.tr/tur/pratik/lojistik.pdf, Erişim tarihi: 15.04.2010
19
sonucunda güvenilir ve hızlı bilgi sistemlerinin doğal sonucu olarak zaman tabanlı
lojistik çağına girilmiştir. Böylece lojistik performansın mükemmelleşmesi için hızlı ve
güvenilir bilgi değişim sistemi birçok işletme tarafından kullanılmıştır.
Lojistikçiler, işletmelerin daha etkin yönetilmesinde iç bilgi transferi için elektronik iç
bilgi değişim sistemlerini kullanmaya başlamışlardır. Lojistik performansın elektronik
veri tarama ve transfer olanaklarının etkisinin önemi artık tüm kesimlerce dikkate
alınmaya başlandı. Çok basit bir yapıda oluşmuş bir üretici-tüketici ağında lojistik
yapılanma her aşamada elektronik sektörünün getirdiği yeniliklerden faydalanmaya
başlamıştır. Yollarda araçların tam olarak nerede olduğunu GPS (Global Positioning
System) sistemleri ile tespit edebilen, herhangi bir terminalden kendi şifresi ile
girebileceği internet ağından aracının yük durumunu güncel tutabilen, bu elastikiyet
sayesinde modlar arasında müşteri talebine göre değişiklik yapabilen günümüz
lojistikçileri müşteri taleplerine elastik çözümler üretme imkânı bulmuşlardır. Birçok
firma artık bilgisayardan bilgisayara müşteri ve tedarikçileri arasındaki ilişkiyi veri
tabanı erişimi ve bilgi transferi ile günlük ve doğru olarak kurma iletişimi
sağlamaktadır.22
Bilişim sektörü teknolojisi 1980’lerin başından sonra makinelerin yerini almaya
başlayınca, lojistik sektörü yapısal anlamda çok önemli değişimlere uğramıştır. Dev
kargo uçakları, inanılmaz kapasitelere ulaşan yük gemileri, çok fonksiyonel demiryolu
taşımacılık imkânları, büyük tonajlı vinçler, standartlaşmış konteynırlar, geniş hacimli
barkod sistemli depolar, GPS ile donatılmış özel tasarımlı yük kamyonları sektörde
yerine alan değişimlerdendir. Bu değişiklikler, yeni lojistik yapılanmanın ana unsurları
olarak belirlenmektedir. Bu teknoloji harikası lojistik unsurlar sayesinde lojistik
faaliyetler, bilişim sektörünün sağladığı imkânlarla donatılmış bilişim sektörünün
nimetlerinden faydalanan internet kontrollü lojistik karargâhlar tarafından yönetilmeye
başlanmıştır.23
22 Osman Z. Orhan, Dünyada ve Türkiye’de Lojistik Sektörünün Gelişimi, Marmara Üniversitesi
İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, İstanbul Ticaret Odası Yayınları, İstanbul, 2003, Yayın:39, s.49.
23 M. Hakan Keskin, Lojistik Tedarik Zinciri Yönetimi, Nobel Yayınları, 2006, s:24.
20
Lojistik faaliyetlerin her aşamasında bilişim teknolojileri yapılandırılarak işletmeye
aşağıdaki önemli edinimleri sağlayacaktır.24
· Sipariş veren işletmelere verdikleri siparişin durumunu her aşamada ve
istenildiği sürede kendi işletmelerinden kontrol etme ve bilgilenme olanağı
sağlamaktadır.
· Müşteri ilişkileri konusunda her türlü sorunun etkin bir şekilde
çözümlenmesinde önemli destek unsurudur.
· İnteraktif iletişim kanalları sayesinde, müşterilere işletme ile ilgili bütün
birimlere doğrudan ulaşabilme fırsatları sunarak müşterilerin işletmeye güven
duymalarını sağlamaktadır.
· Siparişe göre üretilen ürünlerde ya da teslimat sürecinde meydana gelebilecek
her türlü değişikliği anında taraflara iletebilme olanağı sağlamaktadır.
· Ödemelerin elektronik ortamda yapılmasına, hesapların ve borç durumunun
kontrol edilebilmesine olanak sağlamaktadır.
· Tedarikçi işletmelerde çalışanlarla herhangi bir iletişim kurmadan doğrudan
sağlanan online hizmet ile müşterilerin ürünlerini seçmesine ve sipariş
vermesine olanak sağlamaktadır.
· Tüm lojistik işlemlerinde o işin gerçekleştirilmesi ve hazırlanması
sağlanmaktadır.
· Dünya çapında zaman ve mekân kısıtlaması olmaksızın müşterilerle iletişim
olanağı sağlamaktadır.
· Teslimatın gecikmesi, stok kontrolü, teslimat veya sipariş zamanlarının
değiştirilmesi gibi nedenlerle ortaya çıkan sorunlar hakkında müşteriler veya
alıcılara eş zamanlı olarak iletişim kurma fırsatı vermesi ve bu durumun işletme
veri tabanında görülmesini sağlamaktadır. Örneğin cep telefonu şebekesi
işleticilerinin veri tabanında bulunan ve bir cep telefonunun açık olduğu anda
hizmet aldığı baz istasyonunu gösteren bilgi kullanılarak lojistik yönetiminin yer
belirleme ve izleme işlevleri gerçekleştirilebilir.
24 Mustafa Tanyeri ve Süleyman Barutçu, Tedarik Zinciri Yönetiminin Arttırılmasında İnternetin
Rolü, Uluslararası Lojistik Kongresi, s.57.
21
İnternet çeşitli şekillerde lojistik sektörünü etkileyecektir. En başta internet tüm tedarik
zinciri içindeki şirketler arasında iletişimi hızlı ve etkin bir biçimde gerçekleştirme
olanağı sağlayacaktır. Müşteri siparişleri, sipariş bilgilerinin güncellenmesi, faturalama,
müşteri ilişkileri yönetimi (CRM) gibi faaliyetler internet veya elektronik veri değişim
sistemi aracılığıyla yapılmaktadır. Satış tahminlerinin, üretim planlarının, satış
durumlarının, stok durumlarının güncellenmesi gibi bilgilerin planlanmasında stratejik
ortaklara online ortamda erişebilme olanağı sağlar.
2.2.2. Kültürel Değişmeler ve Lojistiğe Etkileri
Kültür kavramı, tarihsel ve toplumsal gelişme süreci içinde yaratılan bütün maddi ve
manevi değerler ile bunları yaratmada, sonraki nesillere iletmede kullanılan, insanın
doğal ve toplumsal çevresine egemenliğinin ölçüsünü gösteren araçların bütünü olarak
tanımlanmaktadır.25
Toplumların kendilerine has temel özelliklere sahip kültürleri olmalarına rağmen
küreselleşme süreci, bu temel özelliklerin önemli bir miktarında benzeşmeler
yaşanmasına neden olmuştur. Küreselleşme sürecinden olumlu etkilenen sektörler, bu
benzeşmenin toplumlar üzerinde olumlu veya olumsuz etki yapmasına bakmaksızın,
kendi taraflarına yönelik olmak kaydıyla süreci hızlandırmaya çalışmışlardır.
Sanayi devrimi ile başlayan bu süreç sosyal ve bireysel tüketim anlayışını beraberinde
getirmiş ve genel tüketici davranışını da değiştirmiştir. Talep farklılıklarını belirlerken
temel kültürel özellikleri esas alan ve buna göre tüketici yapısını belirleyerek üretim
yapan işletmeler rakiplerinden farklılaşmış ve küresel rekabette avantaj sağlamışlardır.
Kültürel özelliklerin toplumların ihtiyaçlarına göre değil, kapitalist sistemin belirlediği
eksende değişimi, lojistik sektörün biçimlenmesinde önemli etkiler yapmaktadır.
Değişen tüketici yapısı, bilişim sektörünün sağladığı avantajlarla çok uzak mesafedeki
üreticilerden çok kısa sürelerde teslim alınabilecek şekilde oluşturulmuş bir sistemin
lojistik destek yapılanmasını gerekli kılmıştır. Geleneksel yapıları ve kendilerine has
25 http://tdk.org.tr/tdksozluk/sozbul, Türk Dil Kurumu Sözlüğü, Erişim Tarihi: 15.04.2010
22
kültürleri ile nam salmış toplumlar bile bu değişime karşı koyamamış, kültürel
benzeşmeyle karşı karşıya kalmışlardır. Dolayısıyla lojistik yapılanmanın tüm dünyada
uygulanması gerekli kılınmış ve lojistik sektörünün şekillenmesi hızlanmıştır.26
2.2.3. Lojistik Üsler
Küresel lojistik anlayışı dünya ticaret hacminin büyümesine bağlı olarak gelişim
göstermektedir. Uluslararası ticaret arttıkça lojistik gelişir ve bu alandaki
profesyonelleşme ve uzmanlaşma seviyesi yükselir. Dünyadaki lojistik uygulamalarla
birlikte birer ticaret merkezi olarak işlev gören lojistik üslerin bugün ve gelecekteki
rolleri düşünüldüğünde dünya ticaretinin kalbi olacakları görülmektedir. Her ülke,
ticaret potansiyelinin artması ve eşya hareketinin hızlanması için belirli politikalar
üretmektedir. Bu politikaların en önde gelenleri arasında lojistik üslerin hayata
geçirilmesi başı çekmektedir.
Lojistik üs kavramının tarihsel gelişimine bakıldığında, başlangıç aşamasında kullanım
alanı ağırlıklı olarak deniz ve havalimanlarıdır. Küreselleşme süreci ile birlikte deniz ve
havalimanlarının birbirleriyle entegrasyonu, önce taşıma merkezi daha sonra dağıtım
merkezi olma konumuna gelmiş ve bunun sonucunda kendilerini bir ülke geneline
hâkim olan lojistik üs uygulamaları ile göstermişlerdir.
Lojistik üsler, gerek deniz gerek havalimanı tabanlı olsun faaliyetlerini belirli bir
merkezde yürütmekle birlikte, dünyanın her yerine ulaşabilme imkânı sağlamaktadır.
Lojistik üs, teknik ve hukuki altyapısı ile coğrafi konumu elverdiği ölçüde, yerel
ölçekten başlayarak bölgesel, uluslararası ve küresel boyutta bir cazibe merkezi
olabilmektedir.27
Dünyada birçok lojistik üs modeli bulunmaktadır. Bu üsleri ölçek, ticaret hacmi ve
verilen entegre lojistik hizmetlerin çeşitliliği bakımından kendi içinde sınıflandırmak
gerekirse;
26 M. Hakan Keskin, a.g.e. , s.16.
27 Murat Erdal, “Dünya Ticaretinin Kalbi: Lojistik Üsler”, Dünya Gazetesi, Perşembe Rotası Deniz
Ticareti ve Lojistik Gazetesi, Sayı: 7338,8 Temmuz 2004, s.2.
23
· Küresel lojistik üsler
· Uluslararası lojistik üsler
· Bölgesel taşıma ve dağıtım üsleri
· Yerel taşıma ve dağıtım üsleri olarak ayırmak mümkündür.28
Lojistik üslerin temel özelliklerini aşağıdaki gibi sıralamak mümkündür.29
· Coğrafi konum, küresel taşıma koridorları, bölge ülkeleri, üretim ve tüketim
merkezlerine yakınlık, transit taşımacılık için elverişlilik
· İhracat, ithalat, transit ve gümrük rejimlerinde ticaret odaklılık
· Uluslararası ve yurtiçi demiryolu, denizyolu, karayolu ve boru hattı taşıma
bağlantılarının varlığı
· Kombine taşımacılık altyapısının gelişmişliği
· İş süreçlerinde standartlaşma
· Yasal çerçevede basitlik
· Gelişmiş bilgi ve iletişim teknolojileri altyapısının gelişmişliği
· Lojistik merkez kollarında çeşitlilik ve uzmanlaşmış insan kaynakları varlığı
· Açık, kapalı ve soğutmalı depolama alanlarına sahip olma
· Tehlikeli madde depolama merkezlerine sahip olma
· Bankacılık-finans ve sigorta kurumlarının çeşitliliği
· Lojistik eğitiminde çeşitlilik ve uzmanlaşma fırsatlarıdır.
2.2.4. Lojistiğe İlişkin Trendler
İşletmecilik alanında yakın dönem analizi ve geleceğe yönelik tahminlemelerde
bulunmak oldukça zordur. Bu alanda uzmanlaşan kişiler “gelecek bilimci (fütürist)”
olarak adlandırılmaktadır. John Naisbitt, Alvin ve Heidi Toffler çifti bu alanın önde
gelen temsilcilerindendir. İşletmecilikte trend analizi, kapsamlı bir veri toplama ve
analiz çalışmasını içermektedir. Bu tür çalışmalar, ancak süreli ve uzun dönemli
28 Paul Drewe, Ben Janssen, “What Port for The Future? From Mainports to Ports as Nodes of
Logistics Networks”, European Regional Science Association, 36th European Congress, İsviçre, 26-30
Ağustos 1996, s.15.
29 Murat Erdal, Küresel Lojistik, UTİKAD Yayınları, Mataş Matbaacılık, İstanbul, 2005, s.13.
24
yapılması halinde sağlıklı sonuçlar vermektedir. Bu kapsamda mevcut bilgilerin ışığı
altında üretici tarafından meydana gelen lojistik trendlerini hatırlamak ve lojistik hizmet
sektörüne etkilerinin neler olduğuna bakmak gerekmektedir. 30
Üretici ve onun çevresinde meydana gelen “lojistik tabanlı değişimleri” ana başlıklar
altında değerlendirirsek, küresel rekabet arttıkça firmaların üretim ve dağıtım stratejileri
küreselleşme etkisi altında kalmıştır. Girişimci düşük üretim, işçilik ve enerji
maliyetlerinin olduğu bölgeleri aramaya başlamıştır. Bu değişimler içerisinde rekabet
avantajı kazanma adına yeni üretim merkezleri meydana gelmiş ve hemen her ülke
yabancı sermaye ve uluslararası girişimciyi üretim alanlarına çekmek ve yatırım
teşvikleri, arazi tahsisi ve vergi kolaylığı getirmiştir. Diğer taraftan küresel satın alma
politikaları ivme kazanmış, firmalar en yüksek kalitedeki girdilerini; hammadde, yarı
mamul ve hazır parçayı dünyanın her yerinden arar hale gelmişlerdir.
Kısaca, üretim ve dağıtım küreselleştikçe kıtalararası ve bölgelerarası ürün hareketi de
artmaya başladığı görülmektedir. Lojistik trendleri sonucu dünya pazarlarında
serbestleşme ve yeni engelleme taktikleri uluslararası ticaretin ayrılmaz bileşenleri
olmuş ve tam zamanında üretim, üretimde mükemmelliği arayış “akış yönetimi”ni
gündeme getirmiştir.
Bütün bu trendler beraberinde yüksek kapasiteli araçların, tankerler, konteynır gemileri,
uçaklar vb. üretilmesini tetiklediği gibi denizyolu, demiryolu, karayolu, havayolu
altyapı (liman, terminal, aktarma merkezi vb.) teknolojileri ve yönetimi anlayışları
radikal bir biçimde değişmeye başlamış ve intermodal taşımacılık hız kazanmıştır.
Ülkemizde bir türlü etkin şekilde yaşam bulamayan yakın deniz taşımacılığı hızlı bir
biçimde yaygınlaşırken karayolunda Avustralya gibi düz arazi uygunsa üç römorklu
karayolu araçlarını gündeme taşımıştır. Demiryolu ile çift kat konteynır taşımacılığı ve
Ro-La adı verilen karayolu araçlarının demiryolu üzerinde taşınması hız kazandığı
görülmektedir ve lojistik köylerden, lojistik üslerden söz edilmeye başlanması da
ülkemiz adına metropolitan kent planlamaları için de önem taşır hale gelmiştir.
30 http://www.netatrans.com.tr/en/lojistik-trendleri.htm. Erişim Tarihi:15.04.2010
25
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM: UYGULAMA
3. LOJİSTİK FİRMASI İNCELEMESİ
KARINCA LOJİSTİK
Aldıkları dış ticaret hizmetlerinden memnun olmayan, doğru bilgiye ulaşmakta
zorluklarla karşılaşan, "maliyet sırları" ile boğuşan KARINCA kurucuları, şirketi;
gümrükleme, sigorta, yatırım ve teşvik hizmetleri vermek amacı ile 20 yıl önce
kurdular.
· 1986 - Şirket kuruluşu
· 1987 - Hava kargo taşımacılığı hizmetinin başlaması
· 1995 - Kara taşımacılık alanına yatırım yapılması ve uluslararası taşımacılık
hizmetlerinin başlatılması
· 1999 - FIATA üyeliği ve deniz taşımacılık hizmetlerinin yapılandırılması
· 2000 - Türkiye içi lojistik proje yatırımları
· 2003 - Lojistik proje yatırımları
1986 yılında kurulan KARINCA, her türlü taşıma ve bilgi teknolojisini kullanarak,
Türkiye'de ve tüm dünyada müşterilerine taşıma ve lojistik stratejileri oluşturan,
tedarik zincirinin her aşamasında hizmet veren özel bir servis sağlayıcısı haline
gelmiştir.31
Yönetim
Yönetim Kurulu Başkanı: Hüseyin Göçer
YK Üyesi - CEO: Fethi Batuk
YK Üyesi: Gürhan Ertür
YK Üyesi: Niyazi Göçer
YK Üyesi – Koordinatör Lojistik Hizmetler Grubu: Ali Ören
YK Üyesi – Koordinatör Enerji Lojistik Grubu: Ümit Şarman
31 http://www.karincalogistics.com/tr/1_1_2.asp?link=2 Erişim Tarihi: 20.04.2010
26
· Karınca kurucuları, bilginin hızlı ve doğru bir şekilde, müşterileri, iş ortakları ve
çalışanları ile paylaşılmasını temel ilke olarak benimser.
· Sorunlara değil çözüme, çözümlerin kalıcı ve önleyici olmasına odaklanmıştır.
· Kazanılmış tecrübenin ve sektör bilgisinin tabana yayılmasına ve paylaşılmasına
önem verir.
· İnsan kaynağının bilgi ve kalitesinin sürekli gelişimini hedeflemiştir.
· Teknolojinin en iyi şekilde kullanımına, oluşan performansın ölçülmesine
odaklanmıştır.
· Sürekli gelişime ve verimliliğe yönelmiştir.
· İnsanı ve çevreyi korumayı ve geliştirmeyi faaliyetlerinin ön koşulu olarak kabul
ve taahhüt etmektedir.
· Çalışanları yürüttükleri tüm çalışmalarda, şirketin SEÇ-G (Sağlık Emniyet,
Çevre Güvenlik) performansından sorumludur. Tüm projeler, iş planları,
ölçülebilir kalite, sağlık, güvenlik hedeflerini içermektedir.
· Firma ilişkilerinde;
o Bireyler söz konusu olduğunda, hak ve haysiyetlerine saygı duyar,
o Müşteriler söz konusu olduğunda, ihtiyaçlarını karşılayacak en iyi ve
doğru çözümleri sunar,
o Toplumlar söz konusu olduğunda, faaliyette bulunduğu alanlarda
yaşayan insanların Karınca’nın varlığından faydalanmalarını sağlar.
Karınca’da ihtiyaçlar "proje" yaklaşımı ve "tasarım" anlayışı ile karşılanmaktadır.
Lojistik alanındaki hizmetlere getirdiği kalite anlayışı sayesinde Karınca, alışılan
lojistik anlayışını bir adım öteye taşımıştır. Hizmette farklılık yaratmanın özenli bir
"tasarım" gerektirdiğini bilerek çalışır.
Verdiği tüm hizmetlerde kalite güvencesi sunan Karınca, etkili çözümler sunmak
amacıyla "proje" anlayışını hayata geçirmiştir. Müşteri ihtiyaçlarının karşılanması
amacıyla oluşturulan "KARINCA Proje Ekipleri", konunun uzmanı danışmanların da
desteği ile, verilecek hizmetin tüm aşamalarını titizlikle ele alarak, müşteriye özel
çözümler tasarlar. Doğru ve detaylı bilgi, uzmanlık ile birleştirilerek, teknolojinin
sağladığı tüm olanakların desteğinde kaliteli hizmet haline getirilir.
27
Karınca’nın tüm operasyonlarına yansıyan şeffaflık, bilişim teknolojileri yaklaşımının
da temel gerekçesidir. Buna ulaşmak için, tüm bilişim teknolojileri alt yapısı;
· Ölçülebilir,
· İzlenebilir,
· Denetlenebilir,
· 7x24 çalışan,
· Teknolojinin tüm yeniliklerini yansıtabilecek şekilde,
· Yöneticilerinin ve özellikle müşterilerinin karar verme süreçlerini desteklemeye
yönelik olarak
· Esnek bir yapıda tasarlanmıştır.
Karınca Lojistik Operasyon Sistemi (KarLOS), bu alt yapı üzerinde, merkezi bir veri
ambarına sahip, iş akışı güdümlü, tam entegre, çok noktadan erişilebilen, doğru ve
gerçek zamanlı elektronik bilgi alış verişi yapabilecek ve müşterilerinin özel
ihtiyaçlarına göre kolaylıkla şekillendirilebilecek nitelikte hazırlanmıştır. Sistem,
ihtiyaçlar doğrultusunda sürekli geliştirilmektedir.
KarLOS aşağıdaki operasyonel modüllerden oluşmaktadır.
· KARINCA Taşımacılık Yönetim Sistemi
· KARINCA Depo Yönetim Sistemi
· KARINCA Tekstil Lojistik Hizmetleri Yönetim Sistemi
· KARINCA Gümrük Yönetim Sistemi
KARINCA LOJİSTİK A.Ş, lojistik ihtiyaçların giderilmesinde, müşterilerine güvenli
hizmet alma duygusunu veren, iş ortaklarına ve çalışanlarına daima artı değer katan bir
lojistik çözüm markası olmayı hedeflemiştir.
Karınca, dünyanın her yerinde ve her türlü rekabet koşulunda, bir lojistik hizmet
sağlayıcısı olarak, tedarik zincirinin her aşamasında, müşterilerine teknolojinin tüm
olanaklarını kullanarak, hizmet alternatifleri ve çözümler üretmeyi esas almaktadır.
28
Karınca’da da son dönem Kurumsal Kalite Yönetim Çalışmaları 2003 yılında
başlatılmış, 2006’da ise belgelendirme çalışmaları ile sürdürülmüştür. Bir yıl
içerisinde; ISO 9001, 14001 ve OHSAS 18001 belgeleri alınmıştır.
Firmanın temel politikası; hizmet kalitesini sürekli artırmaktır. Çalışanlarının ve
müşterilerinin de bunu hissetmesini sağlamayı amaçlar. Şirket bütününde yürütülmekte
olan kalite çalışmaları da ERP (kurumsal kaynak planlaması) tarafından takip edilmekte
ve düzenli olarak arşivlenmektedir. Gerekli tüm rapor ve çıktılar müşterilerle ve
yöneticilerle paylaşılır.
Lojistiğin giderek artan önemi ile çalışmalarına farklı bir anlayış getirmeyi hedefleyen
firma, tüm faaliyetlerini tek bir çatı altında toplar, bir Alman lojistik firması olan
Meyer&Meyer’in Türkiye’deki firmasını satın alarak bünyesine katar. Hizmet kalitesini
yükseltmek ve rakiplerinden farklılaşmak için teknolojiden son noktasına kadar
yararlanmaya karar veren firma, Microsoft Dynamics NAV ile hem kurumsal hem de
operasyonel süreçlerini yönetmeye karar verir. Yurt dışından aldıkları Lojistik Sektör
çözümünü, kendi kullanım ihtiyaçları ve müşteri taleplerine göre çok ileri bir noktaya
taşıyan Karınca A.Ş., geliştirdiği bu platform ile müşterilerine özel projeler sunmaya
başlar. Daha çok bilgi teknolojilerinde duymaya alışık olduğumuz Servis Odaklı Altyapı
mantığını lojistik Sektörüne uygulayan Karınca A.Ş., Microsoft ile birlikte,
müşterilerine kiralama modeliyle bilgi sistemi desteği vermeye de başladı.32
Microsoft Dynamics NAV’den önce, mali işler için ayrı, iş süreçleri için ayrı yazılımlar
kullanılmaktaydı. Tüm iş süreci bittiğinde ilgili belgeler elden gönderilir, mali işler
tarafından kayıtlar yaratılırdı. Böyle bir ortamda karlılık hesaplamaları ve bütçeleme
yapmak çok zordu. Depolar tamamen ayrı bir sistemde olduğu için, anlık stok
bilgilerine ulaşmak mümkün olmuyordu. Müşteriler ile yapılan anlaşma detayları
sadece ilgili birimlerde olur, o nedenle faturalama işlemleri için çok fazla emek
harcanırdı. Hem sevkiyatta hem faturalamada, farklı sistemler kullanılmasından dolayı
bazı hatalar da oluşabilmekteydi.
Microsoft Dynamics NAV ile birlikte, mali işler dâhil tüm süreçler tek bir sistemde
takip edildiği için tüm bu sorunlar ortadan kalktı. Her bölümün, her sürecin, her nakliye
32 http://www.microsoft.com/turkiye/casestudies/dynamics/karinca.mspx Erişim Tarihi: 20.02.2010
29
seferinin muhasebesi entegre olarak tutulmaya başlandı. Bu sayede bölüm karlılığı,
müşteri karlılığı, sefer karlılığı gibi çok önemli bilgilere anlık olarak ulaşılabiliyor.
Süreç bazında denetim sağlandığı için, bütçeler çok daha doğru planlanıyor ve yıl içinde
bütçelenen değerler ile fiili değerler karşılaştırılarak gerekli önlemlerin alınması
sağlanıyor. Aynı şekilde beklenen karı getirmeyen departmanlar ve iş süreçleri gözden
geçirilerek yeniden yapılandırma çalışmaları başlatılıyor.
SONUÇ
Lojistik sektörü 40 yıldan fazla süredir büyük bir gelişme göstermektedir. Nakliyat ve
dağıtım gibi, küresel ekonomi şirketlerinin büyümelerinde temel teşkil eden faktörleri
bünyesinde barındıran lojistik sektörü, 1960’dan önce bir disiplin ya da endüstri olarak
kabul edilmiyordu. Günümüzde ise, özellikle Kuzey Amerika’da saygın üniversite
kurumlarında lojistik alanında doktora eğitim programları sunulmaktadır. Aynı şekilde,
mesleki organizasyonlar lojistik endüstrisini anlamak, sınırlarını daha da geliştirmek ve
derinleştirmek konusunda büyük çaba harcanmaktadır. Araştırma ve tartışma
forumlarının yanı sıra, lojistik uygulayıcılarına pratiğe ilişkin programlar sunulmakta,
başlangıç seviyesinden itibaren sektörde faaliyet gösteren bir kişinin profesyonel
gelişme çizgisini, kariyerini şekillendirebilmektedir.
Türkiye, coğrafi konumunun getirdiği avantajları lojistik üs olma yolunda
kullanamamaktadır. Konum itibariyle kendi coğrafyasındaki mevcut ve potansiyel
pazarlara dağıtım yapabilecek durumda olan Türk lojistik sektörünün yaşadığı en büyük
sorunlardan biri, yasal düzenlemelerdeki eksikliklerdir. Türkiye’nin yasalarını yeniden
düzenlemesi, planlı yatırımlara yönelmesi ve bunları teşvik etmesi durumunda
bulunduğu bölgedeki üçüncü ülkelerin mallarını taşıyarak mevcut iş hacmini çok
genişletmesi mümkündür. Bu genişleme sektörü de olumlu etkileyecektir.
Sektörde faaliyet gösteren birçok firma artık sadece nakliye ile uğraşmamakta,
müşterinin taleplerini tam anlamıyla karşılayabilmek için lojistik zincirini oluşturan her
halkayı yani her faaliyeti belli ücret karşılığında müşteriye sağlamaktadır. Örneğin
30
eskiden lojistik doğru ürünü, doğru zamanda, doğru yere hasarsız bir şekilde ulaştırma
faaliyeti olarak adlandırılmaktaydı. Günümüzde ise malın üretim bandından çıktıktan
sonra paketleme(ambalajlama), etiketleme, barkodlama, depolama, stokta bekletmekontrol
etme, taşınacak malı sigorta ettirme, nakliye hatta gümrükleme işlemlerini bile
lojistik firmaları üstlenmektedir. Bu sayede lojistik firması ile anlaşan ithalat ya da
ihracatçı, malı nakliyeciye teslim ettikten sonra maliyetlerini azaltarak iş kontrolü
yapmadan taşıma faaliyetini başlatmaktadır.
Türkiye’de lojistik sektöründeki değişimi yakalayan firmalar küreselleşmenin yarattığı
etki ile yabancı firmalar ile ortaklık kurarak güçlerine güç katacaklar, bu sayede
bütünleşmeden fırsat yaratan firmalara dönüşerek bu zamana kadar yarattıkları değerler
içinde büyüyerek sürecin içinde kalmaya devam edeceklerdir.
31
KAYNAKÇA
AKSU Mustafa, “İşletmelerin Global Çevre Faktörlerine Uyum Sağlama Sürecinde
Lojistik Yönetim”, Pazarlama Dünyası Dergisi, Mart-Nisan 2002.
AYTUĞ Semra, Pazarlama Yönetimi, İlkem Ofset, İzmir, 1997.
BAKİ Birdoğan, Lojistik Yönetimi ve Lojistik Sektör Analizi, Lega Kitabevi, Trabzon,
2004.
BALLOU H. Ronald, Business Logistics Management; Planning, Organizing and
Controlling The Supply Chain, Fourth Edition, Prentice Hall. New Jersey, 1999.
COYLE J. John, BARDI J. Edward, LANGLEY C. John, Management of Business
Logistics, South-Western College Publishing, 1992.
DEMİR Hulusi, GÜMÜŞOĞLU Şevkinaz, Üretim Yönetimi (İşlemler Yönetimi), Beta,
6. Baskı, İstanbul, 2003.
DREWE Paul, JANSSEN Ben, “What Port for The Future? From Mainports to Ports as
Nodes of Logistics Networks”, European Regional Science Association, 36th European
Congress, İsviçre, 26-30 Ağustos 1996.
ERDAL Murat, Küresel Lojistik, UTİKAD Yayınları, Mataş Matbaacılık, İstanbul,
2005.
ERDAL Murat, “Dünya Ticaretinin Kalbi: Lojistik Üsler”, Dünya Gazetesi, Perşembe
Rotası Deniz Ticareti ve Lojistik Gazetesi, Sayı: 7338,8 Temmuz 2004.
İTO, İstanbul Ticaret Odası, Türkiye Lojistik Sektörü Alt Yapı Analizi, İstanbul,
Entegre Matbaacılık, 2006.
32
KAVRAKOĞLU İbrahim, Hızlı Gelişme ve Kriz Yönetimi İçin Bir Sinerjik Yönetim,
Kalder Yayınları, Rekabetçi Yönetim Dizisi, İstanbul, 1994.
KESKİN M. Hakan, Lojistik Tedarik Zinciri Yönetimi, Nobel Yayınları, 2006.
KIRIM Arman, Mor İneğin Akıllısı, Sistem Yayıncılık, 14. Baskı, İstanbul, 2004.
KOBAN Emine, KESER Hilal Yıldırım, Dış Ticarette Lojistik, Ekin Yayınevi, 2007.
KOTLER Philip, ARMSTRONG Gary, Principles of Marketing, International Edition,
Tenth Edition, Pearson, Prentice Hall., USA, 2004.
LAMBERT M. Douglas, STOCK R. James, Strategic Logistics Management, Irwin,
Third Edition, USA, 1993
MENTZER T. John, MIN Soonhong, BOBBITT L. Michelle, “Towards A Unifited
Theory of Logistics”, International Journal of Physical Distribution & Logistics
Management, Vol: 34, No: 8, 2004.
ORHAN Z. Osman, Dünyada ve Türkiye’de Lojistik Sektörünün Gelişimi, Marmara
Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, İstanbul Ticaret Odası Yayınları,
İstanbul, 2003.
PARLATIR İsmail, GÖZAYDIN Nevzat, ZÜLFİKAR Hamza, vd., Türkçe Sözlük,
AKDTYK, Türk Dil Kurumu Basım Evi, 9. Baskı, Ankara, 1998.
PERRY L. Monica, SHAO T. Alan, “Market Orientation and Incumbent Performance in
Dynamic Market”, European Journal of Marketing, Vol:36, No:9/10, 2002.
PIENAAR J. Walter, “Logistics: It’s Origin, Conceptual Evolution And Meaning as a
Contemporart Management Discipline” International Logistics Congress 2004,
Conference Prooceeings Vol: I, Dokuz Eylül Pub., ILC İzmir, December 2-3, 2004.
33
SEZEN Bülent, GÖK M. Şahin, Logistics Management and Just-In-Time
Manufacturing Systems, International Logistics Congress 2004, Conference
Prooceedings Vol: II, Dokuz Eylül Pub., ILC İzmir, December 2-3, 2004.
TANYAŞ Mehmet, Türkiye Lojistik Sektörü için Strateji ve Çözüm Önerileri, 2005
TANYERİ Mustafa, BARUTÇU Süleyman, Tedarik Zinciri Yönetiminin
Arttırılmasında İnternetin Rolü, Uluslararası Lojistik Kongresi.
TEK Ömer Baybars, Pazarlama İlkeleri: Global Yönetimsel Yaklaşım Türkiye
Uygulamaları, Beta, 8. Baskı, İstanbul, Ocak, 1999.
“Türkiye’nin Parlayan Yıldızı Lojistik”, MFL Yıl:1, Sayı:1, Ocak-Şubat 2004.
http://tdk.org.tr/tdksozluk/sozbul, Türk Dil Kurumu Sözlüğü, Erişim Tarihi: 15.04.2010
www.tpankara.org.tr/tur/pratik/lojistik.pdf, Erişim tarihi: 15.04.2010
http://www.netatrans.com.tr/en/lojistik-trendleri.htm. Erişim Tarihi:15.04.2010
http://www.karincalogistics.com/tr/1_1_2.asp?link=2 Erişim Tarihi: 20.04.2010
http://www.microsoft.com/turkiye/casestudies/dynamics/karinca.mspx Erişim Tarihi:
20.02.2010
34
35
29/04/2010  11:06
Prof. Dr. Mehmet Sahin